حکمت ۷-۲۶۰ نهج البلاغه: دوری از زنان در جنگ

دوری از زنان در جنگ

در حدیثى از آن حضرت (ع) در بدرقه سپاهى که به جنگ مى فرستاد آمده است: چندان که توانتان هست از زنان دورى کنید.

«یعنى به هنگام نبرد از یاد زنان و دل بستن به آنها دورى کنید و با آنان همبستر مشوید. زیرا این کار بازوى حمیّت را سست کند و گره عزیمتها را بگسلد و مانع تعقیب دشمن شود و جنگجو را از فرو رفتن در میدان نبرد روى گردان سازد و، هر چه انسان را از کارى باز مى دارد، گویند، «اعذب عنه» و «العاذب» و «العذوب» کسى که از خوردن و آشامیدن روى بر تافته است.

به هنگام مقابله با دشمن از زنان دورى کنید:

امام علیه السلام هنگامى که سپاهى را براى فرستادن به میدان نبرد بدرقه مى کرد فرمود:

«تا آنجا که مى توانید از زنان دورى جویید»؛ (أَنَّهُ شَیَّعَ جِیْشاً بِغَزْیَهٍ فَقالَ: اِعْذِبوا عَنِ النِّسَاءِ مَا اسْتَطَعْتُمْ).

مرحوم سیّد رضى در شرح این عبارت بر جمله «اعْذِبوا» به عنوان تعبیرى فصیح و جالب تکیه کرده مى گوید: معناى این سخن آن است که از یاد زنان و دلمشغولى به آنها به هنگام جنگ صرف نظر کنید و از نزدیکى با آنان امتناع ورزید، چراکه این کار، بازوان حمیّت را سست و در تصمیم خلل ایجاد مى کند وازحرکت سریع وکوشش درجنگ بازمى دارد

و (به طور کلى) هرکس از چیزى امتناع ورزد درباره او گفته مى شود «اعْذَبَ عَنْهُ»، و «العاذِب» و «الْعَذوب» به کسى گفته مى شود که از خوردن و آشامیدن امتناع ورزد»؛ (وَمَعْناهُ: اصْدِفُوا عَنْ ذِکْرِ النِّساءِ وَشُغْلِ الْقَلْبِ ِبهِنَّ، وَامْتَنَعُواعَنِ الْمُقارَبَهِ لَهُنَّ، لاَِنَّ ذلِکَ یَفُتُّ فی عَضُدِ الْحَمِیَّهِ، وَیَقْدَحُ فی مَعاقِدِ الْعَزیمَهِ وَ یَکْسِرُ عَنِ الْعَدُوِّ وَیَلْفِتُ عَنِ الاْبْعادِ فِی الْغَزْوِ، وَکُلُّ مَنِ امْتَنَعَ مِنْ شَىْءٍ فَقَدْ أعْذَبَ عَنْهُ وَالْعاذِبُ وَالْعَذُوبُ: الْمُمْتَنِعُ مِنَ الاَْکْلِ وَالشُّرْبِ).

در بعضى از نسخ به جاى «اعْذِبُوا» «اعْزِبُوا» آمده که به معناى دورى کردن است و هر دو واژه، قریب المعنى هستند. شک نیست که انسان در صورتى در کار خود ـ مخصوصاً در میدان نبرد ـ پیشرفت مى کند که تمام فکرش متوجه آن کار باشد؛ اما اگر فکر خود را به دو یا چند کار تقسیم کند، به همان نسبت توفیقش کمتر مى شود به خصوص اگر فکر خود را به زنان مشغول دارد که او را در حال و هواى دیگرى قرار مى دهد و از تصمیم و اراده و قدرت و قوت او مى کاهد.

به ویژه اگر زنان، همراه لشکر به میدان نبرد بیایند؛ نبردى که مدتى به طول مى انجامد و لشکر با آنها مقاربت کنند.

به یقین از توان آنها مى کاهد، زیرا بدیهى است که مقاربت منتهى به خروج ماده نطفه، بدن را سست مى سازد و کثرت آن از طول عمر مى کاهد.

به همین دلیل امام علیه السلام از پرداختن به فکر زنها یا مقاربت با آنان، لشکریانش را بر حذر مى دارد.

البته تعبیر به «مَا اسْتَطَعْتُمْ» دلیل بر این است که در موارد ضرورت و نیاز شدید، این نهى ارشادى استثنا شده است.

قابل توجه اینکه در تاریخ اسلام مى خوانیم مشرکان به عکس این دستور، در بعضى از میدانهاى جنگ زنانشان را با خود مى آوردند و ترانه براى آنها مى خواندند و به آنها قول مى دادند اگر پیروز شوند با آنها همبستر گردند و یکى از عوامل سستى آنها در جنگ همین بود.

در جنگهاى معاصر نیز در ماجراى جنگ ویتنام آمده است که آمریکایى ها پیوسته گروهى از زنان هرجایى را از آمریکا با هواپیما براى سرگرمى لشکریان خود به ویتنام مى فرستادند و سرانجام شکست مفتضحانه اى دامان آنها را گرفت.

بعضى از شارحان نهج البلاغه این احتمال را داده اند که منظور امام علیه السلام این است که مزاحمتى براى زنها تا مى توانید ایجاد نکنید، زیرا رساندن آزار به غیر جنگجویان در اسلام ممنوع است.

البته این احتمال برخلاف ظاهر کلام امام علیه السلام است و ظاهر کلام همان است که مرحوم سیّد رضى از آن استنباط کرده و غالب شارحان نیز همان را دنبال کرده اند.

از جمله امورى که ضعف این احتمال را تأیید مى کند چیزى است که در کتاب نهایه ابن اثیر درباره معناى «اعْذِبُوا» آمده و کلام امام علیه السلام را چنین معنى مى کند : «إِمْنَعُوا عَنْ ذِکْرِ النِّسَاءِ أَنْفُسَکُمْ وَشُغْلِ الْقَلْبِ بِهِنَّ، فَإِنَّ ذَلِکَ یَکْسِرُکُمْ عَنِ الْغَزْو».