بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم حافظ | تفسیر شرح کامل ابیات نینوایان

غزل    ۳۸۰

بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم

که من دلشده این ره نه به خود می‌پویم

در پس آینه طوطی صفتم داشته‌اند

آن چه استاد ازل گفت بگو می‌گویم

من اگر خارم و گر گل چمن آرایی هست

که از آن دست که او می‌کشدم می‌رویم

دوستان عیب من بی‌دل حیران مکنید

گوهری دارم و صاحب نظری می‌جویم

گر چه با دلق ملمع می گلگون عیب است

مکنم عیب کز او رنگ ریا می‌شویم

خنده و گریه عشاق ز جایی دگر است

می‌سرایم به شب و وقت سحر می‌مویم

حافظم گفت که خاک در میخانه مبوی

گو مکن عیب که من مشک ختن می‌بویم

بیت اول:
بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم
که من دلشده این ره نه به خود می‌پویم

شرح: چندین بار این سخن را گفته‌ام و بار دیگر نیز بازگو می‌کنم که منِ عاشقِ دل‌باخته، این راه را به اراده و اختیار خود طی نمی‌کنم . «دلشده» کنایه از عاشق و بی‌قرار است .

بیت دوم:
در پس آینه طوطی صفتم داشته‌اند
آن چه استاد ازل گفت بگو می‌گویم

شرح: مرا مانند طوطی در پشت آینه نگه داشته‌اند و هرچه استاد ازلی (خداوند) گفت «بگو»، من همان را طوطی‌وار تکرار می‌کنم . اشاره به روش آموزش سخن گفتن به طوطی با قرار دادن آینه در مقابل او دارد .

بیت سوم:
من اگر خارم و گر گل چمن آرایی هست
که از آن دست که او می‌کشدم می‌رویم

شرح: من اگر خار بی‌مقدار یا گلی زیبا و ارزشمند باشم، در این گلزار، باغبانی هست که هرگونه که مرا پرورش دهد، من همان گونه رشد و نمو می‌کنم .

بیت چهارم:
دوستان عیب من بی‌دل حیران مکنید
گوهری دارم و صاحب نظری می‌جویم

شرح: ای دوستان، بر منِ عاشقِ سرگشته خرده نگیرید. من گوهر گرانبهایی (عشق) دارم و در جستجوی صاحب‌نظری هستم تا آن را به او عرضه کنم .

بیت پنجم:
گر چه با دلق ملمع می گلگون عیب است
مکنم عیب کز او رنگ ریا می‌شویم

شرح: اگرچه با داشتن خرقهٔ وصله‌دار رنگارنگ (نماد زهد) نوشیدن شراب سرخ کار نکوهیده‌ای است، اما بر من خرده مگیرید، زیرا با نوشیدن آن، رنگ ریا و تظاهر را از خرقه‌ام می‌شویم . «دلق ملمع» به خرقهٔ رنگارنگ و وصله‌داری گفته می‌شود که صوفیان می‌پوشیدند .

بیت ششم:
خنده و گریه عشاق ز جایی دگر است
می‌سرایم به شب و وقت سحر می‌مویم

شرح: خنده و گریهٔ عاشقان از این جهان نیست و از جای دیگری سرچشمه می‌گیرد. از این روست که من شب‌ها به نغمه‌سرایی می‌پردازم و سحرگاهان ناله و زاری سر می‌دهم . «موییدن» به معنای گریه و زاری کردن است .

بیت هفتم:
حافظم گفت که خاک در میخانه مبوی
گو مکن عیب که من مشک ختن می‌بویم

شرح: حافظ به من گفت که خاک درِ میخانه را بو نکن. به او بگو که بر من خرده نگیر، چرا که من بوی مشک ختن (مشک ناب) را استشمام می‌کنم .

🎶 اجراهای شاخص و جزئیات فنی

بر اساس جستجوی انجام‌شده در منابع تخصصی، اجرایی از این غزل توسط علی موسوی گرمارودی در وب‌سایت «ستاره» معرفی شده است .

نکته مهم: این غزل از جمله غزل‌هایی است که به‌خوبی نشان‌دهندهٔ نگاه جبرگرایانهٔ حافظ در عشق و تأکید بر بی‌اختیاری عاشق در این راه است. مضامین آن با بسیاری از مفاهیم عرفانی و صوفیانه در دیوان حافظ همخوانی دارد .

📱 پیشنهاد ویژه: اپلیکیشن نینوایان

برای دسترسی به آرشیو کاملی از نت‌ها، اجراهای بی‌نظیر و برنامه‌های ماندگار موسیقی ایران، قویاً توصیه می‌شود که اپلیکیشن نینوایان را نصب کنید. این اپلیکیشن یک بانک جامع و ارزشمند از گنجینه موسیقی اصیل ایرانی است.

همچنین می‌توانید از این لینک برای دانلود از مایکت استفاده کنید.

📱 برای دارندگان آیفون و اپل: کاربران گرامی می‌توانند از وب‌اپلیکیشن نینوایان استفاده نمایند.